Perspectieven
Hoe de wereld van programmeertalen snel verandert voor ontwikkelaars
Hoe het vroeger werkte
Programmeertalen vormen een belangrijk deel van het dagelijkse werk van ontwikkelaars. Maar er was niet altijd zo veel keuze. Door de beperkingen van hardware en de complexiteit van het bouwen van eenvoudige applicaties in de jaren tachtig en negentig, ging de aandacht vooral naar iets werkend krijgen. Niet naar de nieuwste programmeertaal.
Veel ontwikkelaars gebruikten C. Daarmee kon vrijwel alles en de afstand tot de hardware bleef klein. Voor velen was dat een goede balans.
Hoe de verandering begon
Sindsdien hebben programmeertalen zich sterk ontwikkeld. C++ bracht eind jaren tachtig veel meer abstractiemogelijkheden, maar vroeg ook om meer kennis van de syntax voordat ontwikkelaars er goed applicaties mee konden bouwen.
In de jaren negentig kwamen er meer talen bij, vaak beïnvloed door C++. Ook functioneel programmeren werd populairder. De mogelijkheden om applicaties te ontwikkelen namen snel toe. Ontwikkelaars moesten meer talen en tools leren kennen om voor een toepassing een goede keuze te kunnen maken.
Hoe het er nu voor staat
Inmiddels is het aanbod aan talen, tools en werkwijzen soms overweldigend. De benodigde kennis is verschoven van inzicht in hardware naar inzicht in hulpmiddelen en ontwerppatronen. AI is daar een duidelijk voorbeeld van.
Dat zie je ook aan de vele veelbelovende nieuwe talen. Ze combineren bestaande ideeën en proberen de noodzaak om hardware tot in detail te begrijpen verder te verkleinen. Een paar voorbeelden.
1. JavaScript en TypeScript: waar wij mee werken
JavaScript is een bijzonder geval. Het begon als taal voor webbrowsers en groeide uit tot een van de populairste talen. Als je C-ontwikkelaars destijds had verteld dat JavaScript een belangrijke taal voor zowel backend als frontend zou worden, hadden ze je waarschijnlijk niet geloofd.
Toch is dat gebeurd. JavaScript is relatief toegankelijk en heeft een snel, krachtig en samenhangend ecosysteem. Je kunt er desktopapps, webapplicaties, serverbackends, games en zelfs besturingssysteemachtige toepassingen mee bouwen. Er zijn ook voorbeelden van JavaScript voor onderdelen van de Windows-desktop, zoals het startmenu in Windows 11. De taal is inmiddels net zo alomtegenwoordig als C in de jaren tachtig en negentig.
JavaScript heeft de hoeveelheid ervaring die nodig is om een applicatie te maken verkleind. De toegankelijkheid helpt ook bij AI-ondersteuning, omdat AI de taal goed kan verwerken. Er zijn dus veel redenen om JavaScript te gebruiken. TypeScript maakte de taal bovendien aantrekkelijker voor ervaren ontwikkelaars die meer precisie en uitdrukkingsmogelijkheden in hun code zoeken.
2. Rust
Rust heeft veel veranderd door een andere kijk op geheugenbeheer. De taal biedt mechanismen waarmee ontwikkelaars niet ieder detail van het geheugen rechtstreeks hoeven te beheren. Die abstracties maken het mogelijk om over geheugen na te denken via een duidelijker systeem van regels en eigenaarschap.
Dat systeem is geen letterlijke weergave van hoe geheugen werkt, maar maakt het begrijpelijker en beter beheersbaar. Rust combineert bovendien ideeën uit verschillende richtingen, waaronder veel invloeden uit functioneel programmeren en mogelijkheden voor het werken met callbacks.
3. Golang
Go, vaak Golang genoemd, richt zich op prestaties en productiviteit door eenvoud boven complexiteit te stellen. In dat opzicht heeft het overeenkomsten met JavaScript.
Go gebruikt garbage collection. Daardoor is het doorgaans minder snel dan bijvoorbeeld Rust of C, maar hoef je geen ingewikkeld geheugenbeheermodel toe te passen. Je schrijft de functionaliteit en laat het opruimen grotendeels aan de garbage collector over.
In toepassingen met hoge prestatie-eisen moet je wel begrijpen wanneer die opruiming plaatsvindt. Anders kunnen ongewenste pauzes ontstaan. Discord beschrijft daar een voorbeeld van. Toch blijft Go een van de toegankelijkere talen om in te programmeren.
Go laat zien hoe een relatief snelle taal ook prettig kan zijn om mee te werken. Het past bij een ontwikkeling waarin hardwaredetails steeds verder worden afgeschermd.
4. Mojo
Mojo wordt gezien als een geestelijke opvolger van Python, dat programmeren al veel eenvoudiger heeft gemaakt. Net als Python richt Mojo zich op AI, onder meer door het programmeren van GPU’s toegankelijker en efficiënter te maken.
Ook volgt Mojo een richting die we bij Rust zien: een eenvoudiger abstractie voor geheugenbeheer. Je hoeft minder na te denken over expliciet toewijzen en opruimen van geheugen. Een aanduiding bij een variabele vertelt bijvoorbeeld of je naar een waarde verwijst of die alleen mag lezen en niet mag veranderen.
Geheugenbeheer wordt daarmee minder een verzameling losse opruimtaken. Talen zoals Rust en Mojo wijzen op een bredere ontwikkeling: prestaties combineren met productiviteit en meer afstand creëren tussen ontwikkelaar en hardware. Zo kan de aandacht naar het bouwen gaan, in plaats van naar ieder implementatiedetail.
Daar zitten ook nadelen aan. Ik kies dus niet zonder meer voor één van beide kanten: maximale prestaties of maximale ontwikkelsnelheid.
Conclusie
Ik weet niet of deze richting op alle punten beter is, maar het is boeiend om te zien hoe programmeertalen een nieuwe fase ingaan. C zal waarschijnlijk meer een taal voor hardwaregerichte ontwikkelaars worden. Anderen gebruiken abstractere talen om sneller te bouwen of ideeën duidelijker in code uit te drukken.
Dat kan wel meer energie kosten als software minder gebruikmaakt van snelle, geoptimaliseerde en hardwarebewuste oplossingen. Met de grote vraag naar applicaties en websites lijkt die afweging moeilijk te vermijden.
Waar dit uiteindelijk toe leidt, weet niemand. Maar ik vind het fascinerend.
Waarom precies? Daar komen we misschien in een volgend artikel op terug.